Porządek prawny UE wydaje się być atakowany ze wszystkich stron. Polski Trybunał Konstytucyjny analizuje w tym tygodniu, czy orzeczenia UE przeciwko reformom sądownictwa są zgodne z polską konstytucją. Jest to ostatnia potyczka między UE a Warszawą o pięcioletnią kampanię rządu nacjonalistycznego na rzecz ograniczenia niezależności sądownictwa.
W zeszłym tygodniu niemiecki Trybunał Konstytucyjny przypomniał UE o swojej potencjalnie destrukcyjnej sile, kiedy zgodził się rozpatrzyć apel działaczy eurosceptycznych przeciwko unijnemu funduszowi naprawczemu w wysokości 750 miliardów euro. Aby ułatwić sytuację niemieckim partnerom z UE, trybunał w Karlsruhe oświadczył, że nie będzie już przeszkadzał ratyfikacji funduszu przez niemiecki parlament podczas rozpatrywania sprawy. Jednak niemieckie wyzwanie prawne nadal wisi nad centrum wysiłków Europy zmierzających do ożywienia gospodarki dotkniętej pandemią.
Niemiecki sąd zrzucił bombę na system prawny UE w zeszłym roku, kiedy orzekł Ultra vires lub unieważnić decyzję Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości przemawiającą za zakupem obligacji przez Europejski Bank Centralny. W rzeczywistości Karlsruhe zobowiązało się do osądzenia ETS, rzekomo ostatecznego arbitra UE.
Wtedy do Francji należało spróbować rzucić rękawiczkę. Rząd francuski zwrócił się do Conseil d’État, najwyższego sądu administracyjnego w kraju, o odwołanie jako Ultra vires Orzeczenie ETS z zeszłego roku, które zniosło systematyczne gromadzenie i przechowywanie danych telefonicznych i internetowych. Paryż postrzega gromadzenie danych jako kluczowe w walce z terroryzmem.
Prymat prawa europejskiego, nadzorowany przez najwyższy ETS, to „spoiwo spajające bloki” – powiedziała Eleanor Sharpston, rzecznik generalna sądu od co najmniej roku. Podnoszenie lub osłabianie zaprawy naraża całą konstrukcję na niebezpieczeństwo.
Tym bardziej niezwykłe było to, że francuski rząd, który zwykle ma swoje proeuropejskie referencje, próbował zakwestionować autorytet ETS w celu małpowania Karlsruhe. Rządy Niemiec w zeszłym roku były dla Paryża symbolem kraju, który nie godził się na skutki unii gospodarczej i walutowej.
Ostatecznie oferta rządu francuskiego się nie powiodła. Conseil d’État powiedziany nie był uprawniony do kontrolowania europejskiego sądu. Zrezygnował z niektórych rozporządzeń rządowych dotyczących gromadzenia danych i dał rządowi sześć miesięcy na przeformułowanie innych. Shahin Vallée z Niemieckiej Rady ds. Stosunków Zagranicznych powiedział, że francuski trybunał mógł posunąć się nawet dalej niż jego niemiecki odpowiednik, aby sprzeciwić się stosowaniu prawa UE. Ale prawnicy twierdzą, że wygląda to bardziej jak krówka, co często można zobaczyć w takich przypadkach.
Jacques Ziller, profesor prawa na Uniwersytecie w Pawii, powiedział, że ważne jest rozróżnienie między dwoma typami kwestionowania porządku prawnego. Pierwsza to lekceważenie praworządności przez rządy w Polsce i na Węgrzech, które chcą ucałować swoje sądownictwo. Drugi to konstytucyjny konkurs tożsamościowy prowadzony przez niemiecki sąd.
Karlsruhe od dawna łączy kwalifikacje z nadrzędnością prawa UE, ale w ciągu ostatnich dziesięciu lat opracowało doktrynę kontroli nad ETS. „Jest to prawdopodobnie bardzo duża presja o bardzo dużym wpływie” – powiedział Ziller, wskazując na ogólnounijny wpływ gospodarczy decyzji niemieckiego sądu.
Sharpston powiedział, że nie ma nic niepokojącego w tym, że sądy odsuwają ETS z powrotem. „To normalne, że każdy Sąd Najwyższy patroluje swoje dzielnice. To powinno wystarczyć. „Polskie reformy sądownictwa są bardziej niepokojące – dodała.
Zgadza się z tym Kim Lane Scheppele, aplikantka prawnicza na Uniwersytecie Princeton. Porządek prawny UE to chwiejny system, w którym w niektórych obszarach dominuje prawo UE, a w pozostałych prawo krajowe – powiedziała. Ocierają się o siebie i tworzą luki, dla których większość rządów i sądów znajduje rozwiązania.
Przynajmniej niektóre dodatkowe informacje z EBC na temat jego działań związanych z zakupem obligacji okazały się wystarczające, aby usatysfakcjonować niemiecki Trybunał Konstytucyjny po zeszłorocznym orzeczeniu. Jednak Warszawa i Budapeszt nie mają zamiaru zajmować się lukami w zabezpieczeniach i wykorzystywać ich we własnych sporach z UE.
„Patrzą strategicznie tam, gdzie są i pracują we własnych pokojach” – powiedział Scheppele, wskazując, że oba kraje są zarządzane przez sprytnych prawników.
Joanna Bator jest autorką publikującą na portalu humanmag.pl, gdzie zajmuje się tematami z zakresu aktualności, polityki, biznesu, technologii, sportu, rozrywki i stylu życia. Koncentruje się na jasnym i rzetelnym przekazywaniu informacji, śledzeniu bieżących wydarzeń oraz prezentowaniu historii i tematów istotnych dla czytelników w przystępny i zrozumiały sposób.