Jest to system, który wydaje się zgodny z różnymi poglądami politycznymi
Autorzy: Andreas Charalambous i Omiros Pissarides
Wyzwania społeczno-gospodarcze XXI wieku są uniwersalne, a dobrobyt kraju w dużej mierze zależy od jego zdolności adaptacji do szybko zmieniających się realiów i warunków rynkowych. W tym kontekście warto przyjrzeć się teoretycznym podstawom globalnego systemu gospodarczego, które odzwierciedlają ewoluujące postrzeganie kulturowe.
Już w 1776 roku, kiedy Adam Smith opublikował swoją ponadczasową książkę „Bogactwo narodów”, ekonomia nie była postrzegana jako nauka sama w sobie, ale jako część filozoficznych poszukiwań. Prawie dwa i pół wieku później, na przestrzeni lat, na przebieg gospodarki wpływały czynniki i spostrzeżenia, które doprowadziły do diametralnie przeciwstawnych modeli w różnych okresach i obszarach geograficznych. Niemniej jednak dzisiejsze globalne postrzeganie gospodarki opiera się na fundamentalnych zasadach pierwotnie sformułowanych przez Adama Smitha i nasyconych teoriami, które John Maynard Keynes rozwinął głównie w latach trzydziestych XX wieku.
Obecnie znaczna część ludzkości żyje w krajach, które działają w międzynarodowym systemie produkcji i konsumpcji o wspólnych cechach. Ludzie mieszkający w USA, Europie, Rosji, Chinach czy Afryce podlegają wpływom systemów zarządzania gospodarczego, które podzielają kapitalistyczny punkt widzenia jako filozoficzny punkt wyjścia. Jednocześnie, pomimo znacznych różnic kulturowych i religijnych między narodami, konsumpcja w coraz większym stopniu opiera się na podobnych wzorcach.
Wspólną cechą współczesnego zglobalizowanego systemu gospodarczego jest funkcjonowanie mechanizmu rynkowego. Mimo istnienia znaczących wariantów mechanizm rynkowy opiera się zwykle na własności prywatnej i przedsiębiorczości wynikającej z inicjatywy prywatnej, podczas gdy w ramach Światowej Organizacji Handlu oparty jest na wolnym handlu.
Nie ulega wątpliwości, że ten uniwersalny model obarczony jest poważnymi słabościami, szczególnie w odniesieniu do nierówności społecznych, wymiaru środowiskowego i zmian klimatycznych, a także w walce ze zjawiskiem starzenia się społeczeństwa. Te słabości wymagają interwencji rządu jako niezbędnego uzupełnienia inicjatywy prywatnej.
Jeśli chodzi o wymiar polityczny, globalny system gospodarczy wydaje się być zgodny z różnymi poglądami politycznymi. W Stanach Zjednoczonych, Europie i innych podobnych systemach praworządność, wolne wybory i gwarancja praw mniejszości są jednymi z zasad, podczas gdy na poziomie międzynarodowym dodawane są zasady pokojowego rozwiązywania sporów oraz przestrzegania prawa międzynarodowego i umów międzynarodowych. Na poziomie indywidualnym takie systemy gospodarcze opierają się na wyborze, różnorodności, równości płci oraz prawie do swobodnego przemieszczania się i imigracji. Niestety nie wszystkie kraje stosują się do tych zasad w pożądanym zakresie. Nawet w UE niektóre kraje ustępują. B. Węgry i Polska znacznie różnią się od tych standardów.
Doświadczenie pokazuje, że dominujący system gospodarczy ostatnich dziesięcioleci generalnie doprowadził do poprawy poziomu życia, ale wiąże się również z efektami ubocznymi związanymi z dystrybucją bogactwa i negatywnym wpływem na środowisko. Wydaje się zatem, że dzisiejsze wyzwania wymagają nowego kreatywnego połączenia kluczowych idei Adama Smitha i Johna Maynarda Keynesa – połączenia opartego na prywatnej gospodarce opartej na przedsiębiorstwach, ze zreformowanym państwem skoncentrowanym na jego strategicznej roli i inteligentnych regulacjach. bez bezpośredniego udziału w procesie produkcyjnym.
Oczywiście obecny system gospodarczy jest daleki od doskonałości i będzie się nadal zmieniać w połączonym świecie, w którym informacje, odkrycia naukowe i wynalazki technologiczne są zarówno podstawą, jak i zagrożeniem dla naszego dobrobytu. W tych ciągle zmieniających się ramach ważne jest, abyśmy na Cyprze wyjaśnili nasze postrzeganie gospodarcze, ponieważ stanowią one podstawę decyzji, które będą miały wpływ na przyszłe pokolenia.
Ostatecznym celem nie może i nie powinno być dominacja systemu opartego na utrwalonych i przestarzałych ideologiach lub uprzedzeniach. Wręcz przeciwnie, powinniśmy dążyć do przyjęcia i włączenia pozytywnych elementów z różnych kierunków w celu opracowania ulepszonego i spójnego systemu.
Na koniec powinniśmy pamiętać, że systemy ekonomiczne nie są celem samym w sobie, ale raczej środkiem do osiągnięcia celu, jakim jest służenie ludziom i całej planecie.
Andreas Charalambous jest ekonomistą i byłym dyrektorem w Ministerstwie Finansów. Omiros Pissarides jest dyrektorem zarządzającym PricewaterhouseCoopers Investment Services
Joanna Bator jest autorką publikującą na portalu humanmag.pl, gdzie zajmuje się tematami z zakresu aktualności, polityki, biznesu, technologii, sportu, rozrywki i stylu życia. Koncentruje się na jasnym i rzetelnym przekazywaniu informacji, śledzeniu bieżących wydarzeń oraz prezentowaniu historii i tematów istotnych dla czytelników w przystępny i zrozumiały sposób.