Ponowne zaangażowanie Polski w inicjatywę 3SI wzmacnia region

Ponownym zaangażowaniem w Inicjatywę Trójmorza nowy polski rząd podkreślił swoją strategiczną wizję współpracy regionalnej i wzrostu gospodarczego.

The Inicjatywa Trójmorza Szczyt (3SI), który odbędzie się w kwietniu w Wilnie, zgromadzi 13 państw Unii Europejskiej (UE) położonych pomiędzy Morzem Adriatyckim, Bałtyckim i Czarnym, aby skupić się na rozbudowie regionalnej infrastruktury energetycznej, transportowej i cyfrowej, szczególnie wzdłuż osi północ-południe.

Polska odegrała kluczową rolę w promowaniu i kształtowaniu inicjatywy od jej powstania w 2015 r., jednak powołanie nowego rządu po wyborach w 2023 r. wzbudziło wątpliwości co do dalszego zaangażowania Warszawy, ponieważ format ten był postrzegany jako projekt poboczny poprzednika.

Choć 3SI ma przede wszystkim charakter prezydencki, jego skuteczność zależy w znacznym stopniu od udziału administracji rządowej, która może zapewnić środki finansowe na regionalne projekty infrastrukturalne o znaczeniu regionalnym.

Nowa polska koalicja pod przewodnictwem Platformy Obywatelskiej zobowiązała się do priorytetowego traktowania Trójkąta Weimarskiego składającego się z Polski, Niemiec i Francji oraz działania na rzecz przywrócenia dobrych stosunków z UE. Pojawiły się obawy mógł rozwiązać 3SI ze względu na błędne przekonania łączące je z nastrojami antyunijnymi i pro-Trumpowymi.

Jednak wiceminister spraw zagranicznych Andrzej Szejna zdecydowanie potwierdził zaangażowanie rządu w ugrupowanie Wydarzenie 27 lutego wydarzenie odbyło się w Ambasadzie Litwy w Warszawie. Powiedział, że nowy rząd chce uczynić 3SI priorytetem polskiej prezydencji w Radzie UE w 2025 r., zwiększyć jego widoczność i pozycjonować jako narzędzie promowania interesów regionalnych.

Grupa jest postrzegana jako ważna, choć jej dotychczasowe postępy są skromne. Stany Zjednoczone przekazały krajom 3SI dotację w wysokości 1 miliarda dolarów w 2020 r, a w szczytach uczestniczyli wyżsi urzędnicy ze Stanów Zjednoczonych i UE. Jednak całkowity wysiłek finansowy wymagany do dostosowania infrastruktury do standardów zachodnioeuropejskich państw UE jest ogromny – i rzeczywiście tak było szacowany na 1,2 biliona dolarów w 2020 r. Chociaż widać postęp, przed nami jeszcze długa droga.

Szejna podkreślił także znaczenie współpracy 3SI dla Ukrainy i stwierdził, że jego rząd postrzega trójstronne stosunki 3SI i Weimaru jako komplementarne.

Oczekuje się także dalszego wsparcia inicjatywy ze strony partnerów Polski, sojuszników regionalnych i USA. Leży to także w strategicznym interesie Warszawy, która poprzez reprezentowanie interesów szerszej koalicji regionalnej może wzmocnić swoje wpływy w Unii Europejskiej i Trójkącie Weimarskim.

Jednocześnie bezpośrednia współpraca z kluczowymi interesariuszami UE w ramach Formatu Weimarskiego wzmocni wiodącą pozycję Polski w Grupie Trójmorza.

Zakotwiczenie 3SI w ramach UE mogłoby ułatwić lobbowanie na rzecz dodatkowych funduszy inwestycyjnych i działań korzystnych dla regionu. Konsultacje na szczeblu regionalnym pomogłyby także we wzmocnieniu pozycji negocjacyjnej Trójmorza w stosunkach z Francją i Niemcami, będącymi tradycyjną osią sił UE.

Podejście regionalne byłoby również skuteczniejsze we wspieraniu Ukrainy. Kijów jest partnerem uczestniczącym w tej inicjatywie od 2022 r., jednak współpraca ta musi stać się bardziej wymierna.

Włączenie Ukrainy w regionalne projekty infrastrukturalne nie tylko przyniosłoby korzyści ogarniętemu konfliktem krajowi, ale mogłoby także odblokować dodatkowe środki dla całego regionu Trójmorza.

Region powinien także dzielić się swoim zbiorowym doświadczeniem związanym z przystąpieniem do UE, aby jak najskuteczniej wspierać Ukrainę w tym procesie. Aktualne i odpowiednie doświadczenie nie tylko uczyniłoby członków 3SI idealnymi doradcami, ale także zachęciłoby ich do ochrony interesów regionu we wszelkich reformach UE, które mogą być powiązane z przyszłym rozszerzeniem.

Zaangażowanie w Inicjatywę Trójmorza mogłoby też przynieść korzyści, gdyby, jak donosiliśmy, Minister Spraw Zagranicznych RP Radosław Sikorski został kandydatem do Inicjatywy Trójmorza proponowaną rolę komisarz UE ds. obrony. Biorąc pod uwagę historię napiętych stosunków w regionie, zapewnienie takiego stanowiska bez wsparcia regionalnego może być trudne.

Nowy rząd w Warszawie ma silną motywację, aby kontynuować swoje zaangażowanie w 3SI, biorąc pod uwagę znaczny potencjał tego formatu i korzyści dla Polski. Jednak sama kontynuacja nie wystarczyłaby – inicjatywa musi zyskać lepszy profil w UE i poza nią oraz zacząć przynosić wymierne rezultaty.

Nowy rząd może wzmocnić reputację inicjatywy w UE, wykorzystując pozytywne relacje z Brukselą. Przyjmując podejście pragmatyczne, a nie ideologiczne, można wzmocnić gospodarczy i biznesowy wymiar inicjatywy.

Taka zmiana byłaby nie tylko zgodna z pierwotnymi celami ugrupowania, ale odbiłaby się również na partnerach regionalnych, dla których coraz większym priorytetem są wymierne korzyści gospodarcze i zrównoważony rozwój.

Julita Wilczek jest pracownikiem naukowym Instytutu Nowej Europy w Warszawie. Specjalizuje się w Regionie Trójmorza, w szczególności regionalnej współpracy gospodarczej i infrastrukturalnej, takiej jak Inicjatywa Trójmorza i Fundusz Inwestycyjny Inicjatywy Trójmorza. Wcześniej pracowała w Instytucie Sobieskiego, Ministerstwie Rozwoju i Polskim Banku Rozwoju.

Kraniec Europy to czasopismo internetowe CEPA poświęcone ważnym kwestiom polityki zagranicznej w Europie i Ameryce Północnej. Wszystkie opinie są opiniami autora i niekoniecznie odzwierciedlają stanowisko lub poglądy reprezentowanych przez nich instytucji lub Centrum Analiz Polityki Europejskiej.