 |
przez Gurbir Singh
poniedziałek, 30 sierpnia 2021
Europejsko-rosyjska współpraca kosmiczna: od de Gaulle’a do ExoMars
przez Briana Harveya
Praktyka Springera, 2021
Broszura 391 s., ilustracja.
ISBN 978-3-030-67684-1
34,99 zł
Zimna wojna to przede wszystkim historia ZSRR i USA oraz ich sojuszników. Kronikując w drobiazgowych szczegółach europejsko-rosyjską współpracę kosmiczną, Brian Harvey odkrył strategiczne relacje między Francją a ZSRR, które ukształtowały szersze relacje między ZSRR a USA w okresie zimnej wojny, które zdominowały geopolitykę między końcem II wojny światowej a końcem ZSRR w 1991 r. Nie chodzi tylko o wydarzenia historyczne. Ostatni rozdział ilustruje te same siły geopolityczne, które dzisiaj kształtują międzynarodową współpracę w kosmosie, z burzliwą historią ExoMars.
| Przetrwał, ponieważ kluczowe składniki zostały ustalone wcześnie, w tym coroczne spotkania, długoterminowe wsparcie polityczne na wysokim szczeblu, cierpliwość, wzajemna życzliwość i wybór odpowiedniego rodzaju projektów do pracy. |
Jak sugeruje tytuł, pierwszy rozdział autor otwiera wraz z przybyciem do Moskwy w czerwcu 1966 roku Charlesa de Gaulle’a jako prezydenta Francji. Związki De Gaulle’a z Rosją rozpoczęły się w I wojnie światowej jako jeniec wojenny w Niemczech obok Michaiła Tuchaczewskiego, który później został jednym z marszałków Stalina. Pierwsza wizyta de Gaulle’a w Moskwie miała miejsce w 1944 r., reprezentując wówczas ruch Wolnej Francji. Oprócz tego głęboko zakorzenionego związku z Rosją de Gaulle uznał „szczególne stosunki” między Wielką Brytanią a USA za służalcze i zapewnił, że Francja nie pójdzie w ich ślady. Ponownie wybrany w 1965 r. de Gaulle wykorzystał swoją nową kadencję, by potwierdzić niezależność Francji i usunął Francję spod dowództwa NATO w marcu 1966 r., zaledwie trzy miesiące przed swoim przybyciem do Moskwy. Te warunki wyznaczają drogę dla Francji, a następnie dla Europy w ich wyjątkowej współpracy w przestrzeni, która trwa do dziś.
To prawdopodobnie pierwsza anglojęzyczna analiza osób, instytucji i wczesnych projektów kosmicznych, która doprowadziłaby nie tylko Francję, ale i Europę do pozycji lidera w projektowaniu, budowie i eksploatacji złożonej infrastruktury kosmicznej. Książka śledzi wspólne projekty kosmiczne między ZSRR / Rosją i Wielką Brytanią (śledzenie i komunikacja Jodrell Bank), Niemcami i ich specjalizacją w astronomii rentgenowskiej (projekt Spectre RG), produkcją statków kosmicznych we Włoszech (ostatnio ExoMars Trace Gas Orbiter i lądownik Schiaparelli) oraz różne kraje byłego bloku wschodniego (tj. Węgry, Rumunia, Polska, Czechosłowacja i NRD), które wykorzystywały istniejące powiązania kulturowe z instytucjami naukowymi i przemysłowymi w Związku Radzieckim, gdzie naukowcy i inżynierowie mówili po rosyjsku.
Przypominająca wizytę Gagarina w Wielkiej Brytanii pięć lat wcześniej, wizyta de Gaulle’a w ZSRR w 1966 roku była naznaczona nie tylko eskortą motocyklową i hordami publiczności, które stały na trasie de Gaulle’a. Wizyta w Bajkonurze (najpierw przedstawiciel z Zachodu) i bezpośrednia linia między Kremlem a Elys & ecaute; pałac ilustrował, że obie strony są oddane głębokiej i długiej relacji.
Umowa o współpracy kosmicznej została podpisana 30 czerwca 1966 roku. Pół wieku później, być może, jej sukces można przypisać temu, że została podpisana wraz ze stronami trzecimi w celu współpracy naukowej, technicznej i gospodarczej. To szersze i głębsze zaangażowanie ułatwiło tworzenie wielu złożonych projektów między narodami różnych kultur, polityków i języków. To był „cud, że współpraca francusko-rosyjska przetrwała tę próbę”, pisze Harvey. Przetrwał, ponieważ kluczowe składniki zostały ustalone wcześnie, w tym coroczne spotkania, długoterminowe wsparcie polityczne na wysokim szczeblu, cierpliwość, wzajemna życzliwość i wybór odpowiedniego rodzaju projektów do pracy.
400-stronicowa książka obejmuje w sześciu rozdziałach współpracę naukową, przemysłową, lotami w kosmos i ExoMars. Historia współpracy jest w dużej mierze sowiecko-europejska, ale prowadzona i ułatwiana przez Francję. Wiele z tych samych krajów europejskich było również zaangażowanych w oddzielne projekty współpracy ze Stanami Zjednoczonymi. Z kilkoma wyjątkami, prawie nie było współpracy w kosmosie między USA a ZSRR.
| Mimo przeszkód Europa i Rosja skorzystały na dziesięcioleciach współpracy w kosmosie. |
Pierwszym dużym projektem między Zachodem a ZSRR było wystrzelenie francuskiego satelity SRET w 1970 roku, a następnie wyprodukowanego wspólnie satelity Aureole 1 w grudniu 1971 roku. Ten sukces zapewnił dodatkowe projekty z innymi krajami europejskimi. Następnie pojawiła się seria satelitów do naukowej eksploracji Słońca, najpierw ze wspólną francuską serią satelitów o nazwie Prognoz, a później Interkosmos wraz ze Szwecją. Prowadzono również badania w dziedzinie biologii (BION, 1973 i 2013) i materiałoznawstwa (Foton, 1985 i 2014), a także eksploracji komet, Księżyca i planet, zwłaszcza Wenus i Marsa, a także obserwatoria kosmiczne Astron, Kvant, Gamma, Granat i Spektr.
Współpraca umożliwiła europejskim astronautom dotarcie w kosmos sowieckimi rakietami, podczas gdy polityka i koszty uniemożliwiły dostęp za pośrednictwem amerykańskiego wahadłowca kosmicznego po jego uruchomieniu. W latach 70. kilku astronautów z krajów Układu Warszawskiego podjechało do Salut 6. Jean-Loup Chr & ecaute; Tien z Francji był pierwszym zachodnim astronautą, który przybył na Salut 7 w 1982 r., a drugi lot odbył w 1988 r. Podążyli za nim astronauci niemieccy, austriaccy i brytyjscy. Dominacja Rosji w ludzkich lotach kosmicznych została podkreślona, gdy wahadłowiec został wycofany z użytku w 2011 roku. Od tego czasu do 2020 roku rosyjski Sojuz był jedynym środkiem transportu amerykańskich astronautów na stację kosmiczną. Autor bada cztery prawie zapomniane europejskie projekty lotów kosmicznych: Hermes, Mir 1.5, Kliper i ACTS, które nigdy się nie zdarzyły. Gdyby tak było, dzisiejsza Europa miałaby „o wiele silniejszą rolę w ludzkich lotach kosmicznych”, pisze. Zamiast tego Europa pozostaje pozbawiona pojazdu nośnego zdolnego do działania człowieka.
Największym wyzwaniem okazała się współpraca przemysłowa kierowana głównie interesami handlowymi i gospodarczymi. Problemy te są obecnie rozwiązywane poprzez konkurencję rynkową ze strony wschodzącego prywatnego sektora kosmicznego. Tak więc wystrzelenie satelitów komunikacyjnych było szczególnie opłacalne, a tylko ZSRR i USA miały od początku przyczółek. Wejście Europy z Ariane było szczególnie utrudnione przez Stany Zjednoczone „odmawiające sprzedaży jej paliwa”, pisze, w tym przeszkody i sankcje ze strony Komitetu Koordynacyjnego ds. Wielostronnej Kontroli Eksportu (CoCom) lub Regulacji Międzynarodowego Handlu Bronią. Autor podkreśla rolę mało znanego CoComa. Podczas gdy ITAR powstał w celu utrzymania amerykańskich interesów w USA, CoCom (oparty na aneksie do ambasady amerykańskiej w Paryżu) wydaje się robić to samo w sercu Europy.
Mimo przeszkód Europa i Rosja skorzystały na dziesięcioleciach współpracy w kosmosie. Europejskie statki kosmiczne i astronauci nadal są wystrzeliwane przez Sojuz, a europejskie instrumenty naukowe badały Układ Słoneczny dzięki uprzejmości radzieckiego/rosyjskiego statku kosmicznego. Związek Radziecki/Rosja skorzystały z europejskiego doświadczenia w projektowaniu i budowaniu instrumentów operacyjnych do eksploracji kosmosu i planet. ZSRR, a później Rosja nauczyły się podejścia do zarządzania projektami od Europejczyków. Obiekt startowy Sojuza w Kourou, niedaleko Ekwadoru, jest szczególnie namacalnym rezultatem dla Rosji, bezpośrednim produktem dziesięcioleci współpracy francusko-rosyjskiej.
Europa ma godną podziwu historię eksploracji międzyplanetarnych. Książka podkreśla kluczową rolę rosyjskich wyrzutni w umożliwieniu misji Mars Express i Venus Express ESA. Uruchomienie Sojuz ułatwiło również realizację flagowych projektów europejskich Copernicus i Galileo. W ostatnim rozdziale książka opisuje długą, skomplikowaną i kosztowną podróż do stworzenia ExoMars. Projekt przeszedł kilka iteracji związanych z projektowaniem i planowaniem, aby osiągnąć cele związane z orbiterem, kapsułą do lądowania, łazikiem i próbkami. To przykład współpracy międzynarodowej, która teraz obejmuje również Stany Zjednoczone.
Jest to prawdopodobnie pierwsza anglojęzyczna analiza osób, instytucji i wczesnych projektów kosmicznych, która ostatecznie doprowadziła nie tylko Francję, ale i Europę do statusu lidera w projektowaniu, budowie i eksploatacji złożonej infrastruktury kosmicznej. W pierwszym rozdziale, „Early Days”, autor odnosi się do mało znanego, ale być może najmocniejszego przemówienia Johna F. Kennedy’ego z 10 czerwca 1963 roku, Strategy for Peace. Ciekawe byłoby zobaczyć ocenę autora dotyczącą tego, jak współpraca w kosmosie kultywowała pokój na Ziemi.
Uwaga: używamy nowego systemu opinii, co może wymagać utworzenia nowego konta.
Joanna Bator jest autorką publikującą na portalu humanmag.pl, gdzie zajmuje się tematami z zakresu aktualności, polityki, biznesu, technologii, sportu, rozrywki i stylu życia. Koncentruje się na jasnym i rzetelnym przekazywaniu informacji, śledzeniu bieżących wydarzeń oraz prezentowaniu historii i tematów istotnych dla czytelników w przystępny i zrozumiały sposób.