Człowiek, który poszukiwał transcendentnego piękna poprzez naukę

24 stycznia minęła szósta rocznica śmierci Syed Twareque Ali, który był prawdziwym darem Bangladeszu dla świata nauki. „Głęboki myśliciel, który szukał transcendentnego piękna poprzez prawdy nauki” – tak opisał go wybitny kolega, profesor Goldin z Rutgers University podczas pomnika w 2016 roku w Rio de Janeiro w Brazylii. Całe dorosłe życie Twareque Ali było poświęcone nauce. Zgodnie ze swoim charakterem, również zmarł w pracy, podczas konferencji w Kuala Lumpur w Malezji.

Dzieciństwo Twareque’a nie było niczym niezwykłym, z wyjątkiem powagi jego akademickich intencji i tęsknoty za akademicką doskonałością. Jego nauka rozpoczęła się w St Gregory’s High School and College w Old Dhaka, następnie przeniósł się do St Anthony’s w Lahore, a na koniec wrócił do St Gregory’s, gdzie zajął pierwsze miejsce w byłym Wschodnim Pakistanie na egzaminach maturalnych w 1959 roku.

Po uzyskaniu pierwszej klasy z wyróżnieniem licencjata i magistra fizyki teoretycznej oraz po pobycie w Energii Atomowej, Twareque udał się na University of Rochester, aby studiować pod kierunkiem Gerarda Emcha, pioniera mechaniki kwantowej. Po doktoracie kontynuował doskonalenie i ostatecznie doskonalił swoje umiejętności poprzez szereg wieloletnich stażów podoktoranckich i wizytujących w latach 1973-81. Od University of Trieste (1973-75), University of Toronto (1973-78) do Technical University of Clausthal (1979-81), odbył szeroko zakrojoną współpracę badawczą z innymi naukowcami, którzy stali się bliskimi przyjaciółmi, mentorami i współpracownikami. .-naukowcy na całe życie. Jak to ujął jeden z nich, Twareque był „ktoś, z kim można dyskutować o znaczeniu radości i rozczarowań życia bez samoświadomości”.

Kiedy raz spotkałem Twareque bhai (jak go nazwałem) w 1965 roku, byłem zachwycony, gdy w 1981 dowiedziałem się, że wstąpi na Uniwersytet Concordia w Montrealu jako członek wydziału. Uczyłem tam ekonomii i zostaliśmy bardzo dobrymi przyjaciółmi. Concordia stała się jego nowym domem na pozostałe 35 lat jego wytrwałej pracy, aż do ostatniego tchnienia.

Wiele można by powiedzieć o długiej i znaczącej pracy tego człowieka w dziedzinie fizyki i matematyki. Dla niewtajemniczonych mechanika kwantowa jest gałęzią fizyki odnoszącą się do bardzo małych cząsteczek i atomów oraz ich składników. Te ostatnie znane są jako cząstki „podstawowe” lub „elementarne”, które nie składają się z innych cząstek. Natomiast mechanika klasyczna zajmuje się zarówno obiektami fizycznymi, jak i ciałami niebieskimi. Problem z mechaniką klasyczną polega na tym, że nie jest ona bardzo przydatne na poziomie atomów i elektronów, stąd narodziny idei „kwantowych”.

Duża część prac Twareque bhai mieści się w stochastycznej mechanice kwantowej. Franklin E. Schroeck, Jr. stwierdził w nekrologu, że „we trójkę założyliśmy pole razem”. Trio składało się oczywiście z Eduarda Prugoveckiego (jeden z mentorów Twareque), Twareque i Schroecka.

Jego późniejsza praca jest trudniejsza do opisania dla laików, która dotyczyła metod geometrycznych w mechanice kwantowej, „przestrzeni fazowej”, „kwantyzacji” i „stanach koherentnych”. Poza wymienionymi już nazwiskami, Twareque poznał także w swoich podróżach w późnych latach 80. Jean-Pierre Antoine (z Université Catholique de Louvain, Belgia) i Jean-Pierre Gazeau (z Université de Paris). Cała trójka bardzo dobrze się ze sobą łączyła i przez następne 26 lat opublikowała dużą ilość pracy, w tym trzy książki i kilkanaście artykułów w czasopismach.

Twareque rozpowszechniał świadomość „zaawansowanej nauki” w niezbyt zaawansowanym świecie. Zainicjował regularne zaawansowane seminaria i kursy w Beninie (w Afryce Zachodniej), Chinach, na Kubie, w Polsce, a później w Malezji. Dużo czasu poświęcił organizacji, pozyskiwaniu funduszy i uczestnictwu w powyższych wydarzeniach.

Był poliglotą, który miał pełną funkcjonalność w nauczaniu i pisaniu naukowym po francusku, niemiecku i włosku, nie mówiąc już o angielskim. Jak opowiadał jego brat Yusuf, podczas codziennych dojazdów do St. Anthony’s z domu w Lahore, obaj bracia nauczyli się dość urdu, by śpiewać do melodii, takich jak Ae Mere Dil Kahin, Ye Raat Ye Chandni itp. Miał niesamowitą pamięć, która wykraczała poza naukę do bardziej zwyczajnych radości życia: wierszy, dowcipów, gazeli i to także w kilku językach. Twareque bhai mógł najwyraźniej recytować niekończące się wiersze, od wzniosłych po śmieszne.

Po jego śmierci 24 stycznia 2016 r. The Journal of Geometry and Symmetry in Physics opublikował dla niego nekrolog w wydaniu z 2016 r., podobnie jak Centre de Recherches Mathématiques, instytut, który pomógł założyć. Wielu wybitnych uczonych przyczyniło się do powstania tych tomów.

Niech jego dusza spoczywa w wiecznym pokoju.

Syed M Ahsan jest emerytowanym profesorem ekonomii na Uniwersytecie Concordia w Montrealu w Kanadzie.