Rząd Salwadoru uwięził tysiące niewinnych ludzi, zawiesił na czas nieokreślony ważne wolności obywatelskie i zalał ulice żołnierzami. Teraz sprawujący władzę nad wszystkim prezydent Nayib Bukele zostaje oskarżony o naruszenie konstytucji podczas ubiegania się o reelekcję.
I nawet jego kandydat na wiceprezydenta przyznaje, że ich celem jest „eliminacja” tego, co uważa za zepsutą demokrację z przeszłości.
Ale Sondaże wskazują na większość Salwadoru Wspieraj pana Bukele, często nie pomimo jego taktyki siłacza – ale Ponieważ od nich.
Oczekuje się, że niedzielne wybory przyniosą wyborcom miażdżące zwycięstwo Bukele i jego partii Nowe Idee, umacniając kontrolę tysiącletniego prezydenta nad wszystkimi gałęziami rządu.
Analitycy twierdzą, że głównym powodem jest to, że 42-letni przywódca dokonał pozornie niemożliwego wyczynu: zdziesiątkował okrutne gangi, które uczyniły Salwador jednym z najbardziej brutalnych miejsc na świecie.
„Niektórzy nazywają to dyktaturą” – powiedział Sebastián Morales Rivera, rybak mieszkający w dawnej twierdzy gangu. „Ale wolałbym żyć pod dyktaturą zdrowego człowieka niż pod dyktaturą grupy psychopatycznych szaleńców”.
Przez ponad dwie dekady rywalizujące ze sobą gangi terroryzowały Salwador, spowalniając gospodarkę, dowolnie mordując cywilów i wywołując falę migracji do Stanów Zjednoczonych.
Obie partie rządzące krajem niewiele zrobiły, aby zatamować rozlew krwi. Mianowali prezydentów, którzy wzbogacili się, pozwalając na polowanie na swoich rodaków z Salwadoru jak na ofiarę dla przestępców.
Bukele, będący wstecz obiecującą zmianą milenijną, został w 2019 r. wyniesiony na urząd przez wyborców zniesmaczonych establishmentem politycznym. I chociaż represje, które nastąpiły po ograniczeniu wolności, przyniosły także rezultaty, których tak wielu oczekiwało.
„Tym, którzy mówią, że demokracja jest demontowana, moja odpowiedź brzmi: tak – nie demontujemy jej, eliminujemy ją, zastępujemy czymś nowym” – powiedział Félix Ulloa, który ubiega się o reelekcję wiceprezydenta obok pana Bukele.
Ulloa stwierdził, że system demokratyczny, który istniał w Salwadorze od lat, jedynie pomógł skorumpowanym politykom i pozostawił kraj z dziesiątkami tysięcy zamordowanych ludzi. „To było zgniłe, skorumpowane i krwawe” – powiedział.
Triumfem w niedzielnych wyborach Bukele dołączyłby do klasy światowych przywódców, którzy wielokrotnie wygrywają wybory, mimo że oskarżani są o niszczenie podstaw rządów demokracji.
Na przykład przywódcy Indii, Turcji i Węgier wygrali wiele kadencji, mimo że oskarżano ich o tendencje autorytarne. W Stanach Zjednoczonych Donald J. Trump jest bliski nominacji Republikanów na prezydenta w tym samym czasie, gdy postawiono mu zarzuty karne za podżeganie do powstania.
Analitycy twierdzą, że z każdym zwycięstwem ci charyzmatyczni siłacze zmuszają swoje kraje do zmagania się z coraz bardziej palącym pytaniem: jak ważny dla wyborców jest system podziału władzy, niegdyś uważany za kamień węgielny liberalnego społeczeństwa?
Nigdzie kwestia ta nie jest tak otwarcie przedstawiona jak w Salwadorze, gdzie pan Bukele cieszy się poparciem około 80 procent społeczeństwa. Sondaże pokazująi wielu wydaje się szczęśliwych, mogąc dać mu absolutną kontrolę nad krajem, jeśli gwarantuje im to bezpieczeństwo.
Bukele „potrzebuje kontroli nad wszystkimi, ponieważ nie każdy ma swój własny umysł” – powiedział Morales. „Jeśli zajdzie taka potrzeba, trzykrotnie wybrałbym go ponownie”.
Według prawników konstytucja Salwadoru zabrania prezydentom ubiegania się o kolejne kadencje. Jednak w 2021 r. partia Bukele, która dysponuje większością w parlamencie, zastąpiła głównych sędziów Sądu Najwyższego, którzy następnie na nowo zinterpretowali konstytucję, aby umożliwić mu ponowne kandydowanie.
„To nie jest już republika konstytucyjna” – powiedział Noah Bullock, dyrektor wykonawczy Cristosal, salwadorskiej grupy praw człowieka. „To de facto reżim autorytarny”.
Niektórzy obrońcy praw człowieka zastanawiają się, czy Bukele znalazłby sposób na długotrwałe utrzymanie się na stanowisku. Bukele oświadczył na Twitterze Spaces, że nie ubiegał się o „reelekcję na czas nieokreślony”, zauważając, że „obecne normy na to nie pozwalają”.
Jednak Ulloa powiedział, że zdecydowana większość kraju tak naprawdę chciała, aby Bukele był prezydentem „na całe życie”.
Po wybuchu przemocy wiosną 2022 r. rząd ogłosił stan wyjątkowy i rozpoczął kampanię masowych aresztowań bez należytego procesu.
Według organizacji praw człowieka zatrzymano około 75 000 osób, w tym 7 000, które ostatecznie zwolniono, i tysiące innych osób, które nie są członkami gangów, ale przebywają w więzieniach. Rząd zbudował mega więzienie, aby pomieścić ich wszystkich.
Cristosal i Straż Praw Człowieka poinformował, że więźniowie byli torturowani i pozbawiony jedzenia. O ich losie zadecydowały masowe procesy przed sędziami, których tożsamość utrzymywana była w tajemnicy. „To są zbrodnie przeciwko ludzkości” – stwierdził Bullock.
Jednak stan wyjątkowy, który trwał prawie dwa lata, zmienił kraj. Spadła liczba morderstw. Według doniesień kwoty płatności za wymuszenia spadły.
Strach przed Salwadorczykami przekraczającymi granicę USA spadł o około jedną trzecią w ostatnim roku podatkowym, kiedy wzrosła ogólna migracja, a spadek ten eksperci przypisują częściowo nowemu poczuciu bezpieczeństwa na ulicach.
Wielu uznałoby Irmę Mancíę de Olmedo za ofiarę nowego państwa policyjnego.
Jej syn, Mario Olmedo Mancía, został aresztowany przez władze w piątkowy poranek kwietnia 2022 r., gdy wychodził z domu, aby się ostrzyc. Od tego czasu rodzina nie miała o nim żadnych wieści.
„Nie wiem, jak się ma, nic” – powiedziała pani Mancía de Olmedo, łkając.
Pani Mancía de Olmedo twierdzi, że Mario nie był zaangażowany w gangi i ma dokumenty potwierdzające, że pracował w call center.
Ale nawet w żałobie 56-latka czuje dla pana Bukele jedynie podziw.
„Zrobił wszystko, co możliwe, aby uczynić kraj lepszym” – stwierdziła. „Kiedy niektórzy z nas ponoszą konsekwencje, dzieją się takie rzeczy”.
Przez lata pani Mancía de Olmedo nie odważyła się odwiedzić swojej starzejącej się matki, która mieszkała w dzielnicy kontrolowanej przez gang MS-13. Teraz chodzi tam regularnie.
W dalszym ciągu istnieją grupy oporu wobec pana Bukele, szczególnie wśród rodzin, które twierdzą, że ich bliscy zostali bezprawnie przetrzymywani. Pozostaje pytanie, czy rząd jest naprawdę zdeterminowany, aby podjąć działania przeciwko przywódcom gangów.
Amerykańscy urzędnicy twierdzą, że przed represjami rząd Bukele negocjował z przywódcami gangów ograniczenie liczby zabójstw w zamian za świadczenia więzienne. Wysocy rangą urzędnicy Salwadoru, Departament Sprawiedliwości mówi: pomógł przywódcy MS-13 uciec z kraju pomimo wniosku Stanów Zjednoczonych o jego ekstradycję.
Bukele zaprzeczył zawieraniu układów z gangami, a zarzuty nie miały zauważalnego wpływu na jego ogromną popularność.
Bukele, były publicysta, nie spędza dużo czasu na podróżowaniu po kraju i organizowaniu wieców – jest gwiazdą Facebooka, TikToka i X, gdzie jego wiadomości docierają do milionów.
Według badań przeprowadzonych przez Uniwersytecki Instytut Opinii Publicznej Uniwersytetu Środkowoamerykańskiego José Simeón Cañas większość Salwadorczyków uważa, że władza ustawodawcza nie powinna stawać na drodze Bukele, ponieważ tylko on może rozwiązać problemy kraju.
„Jego charyzma miała kluczowe znaczenie nie tylko dla tego, jak postrzegała go ludność, ale także dla tego, jak interpretowała rzeczywistość kraju” – powiedziała Laura Andrade, dyrektor instytutu.
Bukele sprzedaje siebie jako „postać mesjanistyczną, postać zbawiciela, który ratuje naród zraniony przez innych przywódców” – stwierdziła.
Nie tylko Salwadorczycy kupują boisko. Bukele zyskał wielbicieli na całej półkuli zachodniej, zwłaszcza w krajach pełnych przemocy, takich jak Ekwador, gdzie niedawno wybrany prezydent obiecał zbudować więzienia takie jak więzienie pana Bukele.
Opozycja Salwadoru jest w rozsypce, a pięciu jej kandydatów ledwo radzi sobie w sondażach. Tymczasem kampania wyborcza rządzącej partii Nowe Idee w dużej mierze polega na obiecywaniu ludziom więcej od Bukele i podsycaniu strachu przed utratą wszystkiego, co im dał.
Groźba zadziałała. Wiele osób mieszkających w dzielnicach, które kiedyś były strefami działań wojennych, twierdzi, że przejęcie władzy przez kogokolwiek innego niż pan Bukele mogłoby zagrozić ich bezpieczeństwu.
„Uwolnią więźniów” – powiedział pan Morales. „Wszystkimi politykami można manipulować”.
Gabriel Labrador dostarczył reportaże z San Salvador.
Adam Mickiewicz jest autorem publikującym na portalu humanmag.pl, gdzie porusza tematy z zakresu newsów, polityki, biznesu, technologii, sportu, rozrywki i stylu życia. Koncentruje się na jasnym i przystępnym przekazie informacji, aktualnych wydarzeniach oraz treściach istotnych dla czytelników, dbając o rzetelność, przejrzystość i praktyczną wartość publikacji.