W marcu 2023 roku Ministerstwo Obrony Australii potwierdziło przybycie samolotu F/A18G Growler w celu zastąpienia podobnego samolotu zniszczonego podczas ćwiczeń w styczniu 2018 roku. Wylatał mniej niż 120 godzin. Samolot był napędzany dwoma silnikami turbowentylatorowymi General Electric F414-GE-400. Według Królewskich Australijskich Sił Powietrznych (RAAF) samolot „doznał katastrofalnych uszkodzeń w wyniku niekontrolowanej awarii silnika, która następnie spowodowała pożar paliwa”. Podczas gdy niektóre samoloty i systemy misji zostały uratowane, samolot, którego zakup był wart 120 milionów dolarów, został odpisany.
Samoloty zostały nabyte od Marynarki Wojennej Stanów Zjednoczonych (USN) w ramach umowy Foreign Military Sales (FMS). Zgodnie z warunkami FMS z USN Boeing nie ponosi odpowiedzialności za awarie lub usterki silnika. W rezultacie USN nie był w stanie domagać się odszkodowania za cały koszt samolotu. Kiedy Australia nabyła samolot od USN, nie mieliśmy żadnych możliwości prawnych.
Ale reakcja prawna to tylko jedna z opcji. Australia powinna była zażądać od Boeinga bezpłatnej wymiany samolotu. Boeing mógłby wtedy dochodzić odszkodowania od producenta silników General Electric (GE) lub podzielić się z nim kosztami wymiany samolotu.
GE i Boeing było stać na wymianę samolotu. Zarówno Boeing, jak i GE mają większe gospodarki niż większość krajów, w tym niektóre kraje zachodnie. W 2015 roku GE było 52. największą gospodarką świata (większą niż Finlandia, Indonezja i Zjednoczone Emiraty Arabskie), a Boeing 90.cz (większy niż Portugalia, RPA i Polska).
O ile Boeing i GE nie miałyby zrekompensować Australii, dostarczając bezpłatnie samolot, wszystkie trwające kontrakty obronne z udziałem którejkolwiek firmy zostałyby wstrzymane i żadne dalsze kontrakty nie zostałyby przyznane żadnej firmie, dopóki nie zostanie dostarczony nowy. Bez wątpienia „eksperci ds. obrony” twierdzą, że strzelamy sobie w stopę, zagrażając projektom niezbędnym dla obrony Australii (np. Ghost Bat, lojalny projekt Wingman). Bardzo wątpię, by tak się stało. Australia jest głównym nabywcą broni, zwłaszcza od Boeinga, a firma nie chce stracić sprzedaży ani nadszarpnąć swojej reputacji. Szczególnie biorąc pod uwagę, że Super Hornet i Growler są również sprzedawane w innych krajach, które nie chcą lub nie mogą nabyć samolotów piątej generacji (np. w Indiach).
Żądanie FOI, które złożyłem do Departamentu Obrony w celu uzyskania informacji na temat kosztów wymiany zniszczonego Growlera, ujawniło, że dodatkowy bezsilnikowy samolot EA-18G został zakupiony z zapasów USN. Australia dostarczyła z zapasów dwa silniki F414 GE 400. Silniki powinny być dostarczone przez GE bezpłatnie. Całkowity szacunkowy koszt w ofercie USN wyniósł 105 514 561 USD. Rząd Australii przekazał 158,8 miliona dolarów australijskich, w tym 7,6 miliona dolarów australijskich na koszty nieprzewidziane na zakup zastępczego samolotu. Ostateczny podział kosztów przedstawia poniższa tabela.
Stosowanie frameworka FMS ma swoje zalety, aw przypadku zastępczego growlera szybkość dostarczania była jedną z nich. Ale po co ten pośpiech? Australia nie jest w stanie wojny. Dlaczego Australia nie zwróciła się bezpośrednio do Boeinga o zupełnie nowy samolot? Gdybyśmy to zrobili, czy byłyby różne koszty związane z przebudową wcześniej przechowywanego samolotu? Wątpię. Interesujące byłoby wiedzieć, w jaki sposób koszty składają się z dodatkowych opłat. Uzyskanie samolotu bezpośrednio od Boeinga pozwoliłoby Australii argumentować, że został on dostarczony bezpłatnie lub tylko po kosztach bezpośrednich, z uwzględnieniem wszystkich kosztów pośrednich i zysków. Przecież Boeing i GE już zarobiły na zniszczonych samolotach. Nie wolno zdobywać go dwa razy. Dzięki FMS nabyliśmy samolot, który USN kupił za pełną cenę. Przegapiliśmy możliwość negocjacji ceny samolotu zastępczego.
I nie uzyskaliśmy najlepszej ceny za to, co dostarczył USN. Do przygotowania oferty wykorzystano standardowy formularz, w którym zastosowano „opłatę administracyjną w wysokości 3,2%” – opłatę administracyjną FMS w wysokości 4,415 mln USD. Departament Obrony nawet nie walczył! Myślę, że kiedy departament nie podlega dywidendzie za efektywność, a opinia publiczna w Australii nie jest zainteresowana szczegółami zamówień na obronę, łatwo jest marnować pieniądze podatników.
Zapoznaj się z poniższą dokumentacją:
List ofertowy i akceptacyjny Stanów Zjednoczonych
Harmonogram dokumentacji
Powód
Joanna Bator jest autorką publikującą na portalu humanmag.pl, gdzie zajmuje się tematami z zakresu aktualności, polityki, biznesu, technologii, sportu, rozrywki i stylu życia. Koncentruje się na jasnym i rzetelnym przekazywaniu informacji, śledzeniu bieżących wydarzeń oraz prezentowaniu historii i tematów istotnych dla czytelników w przystępny i zrozumiały sposób.