Nie tylko świerk, ale różnorodny, mieszany las, w skład którego wchodzą jawor, buk i jarzębina – tak zmienia się krajobraz leśny Tatr, zniszczony w ostatnich latach przez górskie wiatry huraganowe i plagę kornika drukarza. Proces ten bada profesor Jerzy Szwagrzyk z Uniwersytetu Rolniczego w Krakowie.
„W przypadku ekosystemów leśnych zjawiska takie jak huragany, plagi chrząszczy czy pożary mają dwie strony. Z jednej strony powodują zniszczenie, z drugiej zaś stwarzają szansę na rozwój nowego pokolenia, które bez takiego +resetu+ nie miałoby szans na rozwój. Tak właśnie dzieje się w tatrzańskich lasach” – powiedział PAP – Nauka w Polsce, kierownik Katedry Różnorodności Biologicznej Leśnej Akademii Rolniczej w Krakowie.
W ubiegłym stuleciu polskie parki narodowe zostały w dużej mierze przekształcone przez człowieka. Podobnie było w Tatrach, gdzie posadzono świerki, które dominowały w krajobrazie. Z biegiem czasu podejmowano próby zwiększenia udziału innych gatunków, jednak postęp był znikomy. Zmiana nastąpiła dopiero po katastrofach naturalnych, które w ciągu ostatnich dwóch dekad nawiedziły Tatry (wiatry górskie i epidemia kornika drukarza).
„Teraz trwa szybki proces odbudowy. Tatrzańskie lasy zmieniają się na naszych oczach. Nowy las jest zupełnie inny: w miejscu świerkowego lasu rośnie różnorodny, mieszany las, pełen jarzębiny, jaworu, wierzby i buka – mówi profesor Szwagrzyk.
Regenerujący się las w Tatrach jest pozostawiony sam sobie, co oznacza, że regeneruje się bez interwencji i kontroli człowieka. Jedną z „przeszkod” w tego typu naturalnym rozwoju lasów jest zgryzanie (i żerowanie) młodych pędów drzew przez zwierzęta, zwłaszcza jelenie szlachetne i sarenki.
Szwagrzyk wyjaśnił, że o ile w przypadku lasów gospodarczych grodzenie młodych drzew w celu ochrony ich przed zwierzętami jest uzasadnione, o tyle w lasach naturalnych – niekoniecznie. „Oczywiście rosnąca populacja jeleniowatych stwarza zagrożenie dla wzrostu małych drzewek, ale w Tatrach nie stanowi to problemu, ponieważ obszar dotknięty zakłóceniami jest na tyle duży, że zwierzęta nie są w stanie zjeść wszystkiego” – mówi badacz.
Wyjaśnienie tego wszystkiego – związków pomiędzy intensywnymi zakłóceniami (np. huraganami), procesem naturalnej regeneracji lasu i wypasem młodych drzew przez jelenie – jest celem zespołowego projektu profesora Szwagrzyka „Wpływ intensywnych zaburzeń na naturalną regenerację lasów las”, finansowanego przez Narodowe Centrum Nauki.
Badania prowadzone są na terenie Tatrzańskiego Parku Narodowego i Roztoczańskiego Parku Narodowego. Na Roztoczu zaburzenia naturalne są w ostatnim czasie niewielkie i rozproszone, a młode pokolenie drzew jest niezbyt liczne i na ogół ogrodzone, podobnie jak w lasach gospodarczych. „Lokujemy i mierzymy młode pędy, tempo ich wzrostu, intensywność naporu zgryzania, natężenie światła przy ziemi i inne. Kolejnym krokiem jest analiza ilościowa – ile jest tam młodych drzew różnych gatunków i jak duże są to.” masa pędów dostępnych dla jeleni na badanym terenie” – mówi Szwagrzyk.
„Nasze wstępne wyniki wskazują, że gatunki powszechnie uważane za wrażliwe na presję roślinożerców, takie jak jawor czy jarzębina, w warunkach naturalnych zaburzeń szybko osiągają wysokość chroniącą je przed wypasem. Dzięki dużej dostępności światła na dużych obszarach skutecznie konkurują z gatunkami cieniotrwałymi i stanowią znaczną część młodego pokolenia drzew. W rezultacie powstające młode lasy charakteryzują się większą różnorodnością gatunkową niż drzewostany starsze. Wyniki naszych badań mogą zatem stanowić argument za powstrzymaniem się od ingerencji w naturalne procesy odnowienia lasu po zakłóceniach” – dodaje profesor Szwagrzyk.
Według badacza lasy naturalne stanowią 1 proc. ogółu lasów w Polsce; są to praktycznie tylko parki narodowe i rezerwaty. „Widzimy jednak tendencję do pozostawiania niektórych zarządzanych obszarów leśnych procesom naturalnym” – mówi. „Wskazuje na to także Unia Europejska na przykład w swojej strategii różnorodności biologicznej”.
PAP – Nauka w Polsce, Agnieszka Kliks-Pudlik
akp/ zan/ kap/
tr. RL
Fundacja PAP umożliwia nieodpłatne przedrukowanie artykułów z portalu Nauka w Polsce pod warunkiem otrzymania raz w miesiącu wiadomości e-mail o fakcie skorzystania z portalu oraz wskazania źródła artykułu. Na stronach internetowych i portalach internetowych należy podawać adres: Źródło: www.scienceinpoland.pl, natomiast w czasopismach – adnotację: Źródło: Nauka w Polsce – www.scienceinpoland.pl. W przypadku serwisów społecznościowych prosimy o podanie jedynie tytułu i leadu przesyłki naszej agencji wraz z linkiem do tekstu artykułu na naszej stronie internetowej, tak jak ma to miejsce na naszym profilu na Facebooku.
Joanna Bator jest autorką publikującą na portalu humanmag.pl, gdzie zajmuje się tematami z zakresu aktualności, polityki, biznesu, technologii, sportu, rozrywki i stylu życia. Koncentruje się na jasnym i rzetelnym przekazywaniu informacji, śledzeniu bieżących wydarzeń oraz prezentowaniu historii i tematów istotnych dla czytelników w przystępny i zrozumiały sposób.