Seria dwóch badań opublikowanych w Etyka badań odkryli, że większość uczonych wierzy, że są moralni i przewidują, że nadal będą zachowywać się moralnie, że badacze i ich menedżerowie często dostrzegają wykroczenia naukowe oraz że postrzegana presja publikacyjna i chęć angażowania się w przyszłe nierzetelności naukowe są ze sobą pozytywnie skorelowane.
W swoich przedsięwzięciach badawczych naukowcy napotykają na presję „publikuj lub zgiń”, co prowadzi do kultury wydawniczej, która nie jest postrzegana pozytywnie. Niektóre istniejące dowody sugerują, że dodatkowy stres psychologiczny związany z publikacją może skutkować ograniczeniem podejmowania decyzji etycznych i zaangażowania w niewłaściwe postępowanie naukowe. Może to obejmować sfabrykowanie, fałszerstwo, a nawet plagiat – czasami nazywany niechlujna nauka lub wątpliwe praktyki badawcze.
Niewłaściwe postępowanie naukowe może objawiać się selektywnym raportowaniem, celowym usuwaniem punktów danych, selektywnymi cytatami, krojeniem salami (tj. dzieleniem danych z jednego projektu na wiele publikacji plastry), autorstwa gościa oraz wadliwe zapewnienie jakości lub mentoring.
„Postanowiłem zbadać ten temat, ponieważ zauważyłem nieetyczne zachowania innych badaczy i zastanawiałem się, czy tak zwana presja publikacyjna ma związek z ich zachowaniami” – wyjaśnił autor badania. Mariola Paruzel-Czachura, psycholog moralny na Uniwersytecie Śląskim. „Badanie tego tematu jest bardzo istotne dla rzetelności badań i, bardziej ogólnie, jakości badań. Co więcej, wcześniejsze badania sugerują, że taka zależność jest możliwa. ”
W badaniu 1 zrekrutowano 423 badaczy z dużej polskiej uczelni z różnych dyscyplin, w tym humanistycznych, ścisłych i społecznych. Uczestnicy odpowiedzieli na 13 pytań związanych z postrzeganą presją publikacyjną i etyką publikacyjną. W badaniu 2 autorzy badania zrekrutowali 31 badaczy, którzy byli częścią kierownictwa uczelni. W przypadku tych osób pytania ankiety zostały przeredagowane w celu odzwierciedlenia ich obserwacji na temat podwładnych.
„Naukowcy mają stresującą pracę i ten stres może być związany z ich nieetycznymi zachowaniami” – powiedział Paruzel-Czachura dla PsyPost. „Nie jest tak źle, jak większość badaczy oni są etyczne i nie angażuj się w wysoce nieetyczne zachowania, takie jak wymyślanie danych. Wielu badaczy obserwuje jednak m.in. tzw. wątpliwe praktyki badawcze. Na przykład dodanie kolegi jako współautora do artykułu, bez jego wkładu w badania”.
Podczas gdy tylko 3% uczestników przyznało, że w przeszłości dopuściło się nierzetelności naukowej, 51% zgłosiło, że zauważyło, że kolega narusza normy etyczne. Im większa presja publikacyjna dostrzegana przez uczestników, tym większe są ich zamiary angażowania się w nieuczciwe praktyki naukowe w przyszłości. Zadowolenie z obecnego systemu gromadzenia punktów nie było związane z przeszłymi błędami naukowymi lub zamiarami zaangażowania się w przyszłe nieuczciwe praktyki. Wreszcie, uczeni, którzy widzieli silną presję publikacyjną na swoich kolegów, byli również bardziej skłonni dostrzegać nieetyczne praktyki naukowe innych ludzi. Odkrycia te sugerują, że dzisiejsi naukowcy nie stoją już przed dylematem: Opublikuj lub zgiń, ale zamiast tego, aby publikuj lub bądź etyczny.
Odnosząc się do ograniczeń badania, Paruzel-Czachura zauważył: „Po pierwsze badanie zostało przeprowadzone w jednym kraju, więc trudno uogólniać wyniki. Po drugie, korzystamy z ankiet samoopisowych, więc nie możemy określić, czy zebrane dane i statystyki są dokładne. Wiemy już jednak, że ludzie generalnie pokazują swoją moralność w lepszym świetle, więc możemy oczekiwać, że nasze statystyki będą niedoszacowane. ”
„Ponadto badania te zostały przeprowadzone w Polsce, gdzie mamy średni poziom stresu badawczego. W porównaniu ze Stanami Zjednoczonymi mamy tu bardziej stabilne miejsca pracy na początku naszej kariery i nie jesteśmy tak zestresowani publikacjami, jak w krajach, w których jeśli nie publikujesz, to za kilka miesięcy stracisz pracę. Na przykład mamy dłuższe kontrakty. Inni badacze również zwracają uwagę na ten problem – że mamy różne systemy edukacyjne i badawcze oraz różne poziomy stresu badawczego. Przyszłe badania powinny rozwiązać ten problem. ”
Wyniki te stanowią podstawę przyszłych pytań badawczych.
„Nadal musimy zapobiegać wątpliwym praktykom badawczym i dowiedzieć się, jak indywidualne różnice między badaczami mogą być powiązane z nieetycznym zachowaniem. Myślę też, że kultura może tu odegrać pewną rolę. Na przykład w naszym badaniu stwierdziliśmy, że honorowe współautorstwo jest najpopularniejszym wykroczeniem etycznym w Polsce. Myślę, że może to być związane z wysokim poziomem lojalności i autorytetu w naszej kulturze, a przyszłe badania mogą zbadać, jak kultura wpływa na niewłaściwe postępowanie naukowe. ”
Badania, „Publikować czy być etycznym? Publikacja naukowych nacisków i nadużyć w badaniach”, Jej autorami są Mariola Paruzel-Czachura, Lidia Baran i Zbigniew Spendel.
Joanna Bator jest autorką publikującą na portalu humanmag.pl, gdzie zajmuje się tematami z zakresu aktualności, polityki, biznesu, technologii, sportu, rozrywki i stylu życia. Koncentruje się na jasnym i rzetelnym przekazywaniu informacji, śledzeniu bieżących wydarzeń oraz prezentowaniu historii i tematów istotnych dla czytelników w przystępny i zrozumiały sposób.