Dzisiejszą globalną scenę gospodarczą charakteryzują dwa powiązane ze sobą zjawiska: po pierwsze „boom na wszystko”, w którym praktycznie wszystkie ceny aktywów szybko eksplodowały, a po drugie, gwałtowny wzrost zadłużenia, pisze Les Nemethy.
Oba zjawiska były wspierane przez niezwykle niskie stopy procentowe, które jednocześnie napędzały wysokie ceny aktywów i masową gorączkę zadłużenia, pozwalając rządom, firmom i osobom prywatnym na całym świecie czerpać korzyści z obniżonych stóp procentowych banku centralnego.
W finansach dług i ryzyko są ze sobą nierozerwalnie związane. Im większe zadłużenie, tym większe prawdopodobieństwo bankructwa i niewypłacalności. Jest prawie pewne, że obecna sytuacja źle się skończy; wielkie pytanie brzmi kiedy?
Europa Środkowa nie jest osamotniona z wysokim poziomem zadłużenia. W 2020 roku średni światowy dług publiczny przekroczył 100% PKB. Kraje takie jak Japonia i Grecja mają spektakularnie wysokie zadłużenie krajowe wynoszące odpowiednio 230 i 168%, chociaż Japonia ma niesamowicie silny silnik gospodarczy.
Całkowite zadłużenie światowe wzrosło z 300% do 360% światowego PKB w 2020 r., co jest oszałamiającym wzrostem. Licznik tego wskaźnika wzrósł z powodu ogromnych wydatków na pandemie; Produkt krajowy brutto, mianownik, spadł w wielu krajach, także z powodu pandemii.
Jeśli zobaczymy nadciągające chmury burzowe, powinniśmy zamknąć włazy. W tej kolumnie badamy, jak podatna może być Europa Środkowa na potencjalny kryzys gospodarczy. Przedstawiamy również najważniejsze informacje z analizy Rabobank dotyczącej Polski, Czech i Węgier.
Gdy wartości są zagregowane, wyniki to: Czechy 1,93, Węgry -11,73 i Polska 3,23. Podczas gdy Polska i Czechy dostają ledwie dobre oceny, według Rabobanku, Węgry są nie tylko najsłabsze wśród dużych gospodarek Europy Środkowej. Ma również drugi najgorszy wynik wśród ponad 20 globalnych rynków wschodzących po Argentynie.
Słaby wynik Węgier można przypisać wysokiemu całkowitemu zadłużeniu zewnętrznemu, głównie zadłużeniu rządowemu i przedsiębiorstwom niefinansowym (NFC). Duża część zadłużenia przypada na wierzycieli zewnętrznych.
Antykruchość
Jak powiedział amerykański finansista Howard Marks: „Finanse [stability] nie pochodzi z zarabiania lub posiadania dużych pieniędzy.[.…] Czy wiesz, skąd pochodzi? Wydawaj mniej, niż zasługujesz. Żyć w swój sposób. Ważne jest, aby wiedzieć, że twoja antykruchość zależy od stopnia, w jakim nie jesteś na granicy.”
Może to dotyczyć nie tylko osób fizycznych, ale także firm i narodów. Większość świata wydaje się być na granicy, jedni bliżej niż inni.
Gospodarka światowa jest bardziej zintegrowana niż kiedykolwiek; ryzyko infekcji jest ogromne. Z tego powodu tak ważne byłyby działania antykruchości (np. redukcja zadłużenia, jak największe zadłużenie w walucie lokalnej, wydłużenie okresu zadłużenia).
W ciągu ostatnich kilku lat większość krajów miała najniższe stopy procentowe w historii świata. To jedyny powód, dla którego wysoki poziom zadłużenia nie doprowadził do niewypłacalności i kryzysów. Stopy procentowe są tak niskie, że w większości krajów są niższe niż stopy inflacji.
Nagły wzrost stóp procentowych (tj. powrót do historycznej średniej realnych stóp procentowych) jednocześnie:
1) zdmuchnąć wiatr z cen aktywów, co oznacza możliwe załamanie na rynkach finansowych oraz
2) Spowodować niespłacanie zadłużenia, niewypłacalność i bankructwo osób fizycznych, przedsiębiorstw i rządów.
Dlatego wszyscy, rządy, przedsiębiorstwa i osoby prywatne, muszą rozważyć środki zwalczania niestabilności. Wariant Omicron koronawirusa może być kolejnym szokiem, który uderzy w system finansowy, ale mutacje nie zatrzymają się na Omicron. Prędzej czy później prawdopodobnie pojawi się mutacja, która nie będzie reagować na szczepionki. I jest tam wiele innych niepandemicznych „czarnych łabędzi”.
Les Nemethy jest dyrektorem generalnym Euro-Phoenix Financial Advisers Ltd. (www.europhoenix.com), środkowoeuropejska firma zajmująca się finansowaniem przedsiębiorstw. Jest byłym Bankowcem Światowym, autorem Business Exit Planning (www.businessexitplanningbook.com) i byłym prezesem Amerykańskiej Izby Handlowej na Węgrzech.
Ten artykuł został po raz pierwszy opublikowany w drukowanej edycji Budapest Business Journal 3 grudnia 2021 r.
Joanna Bator jest autorką publikującą na portalu humanmag.pl, gdzie zajmuje się tematami z zakresu aktualności, polityki, biznesu, technologii, sportu, rozrywki i stylu życia. Koncentruje się na jasnym i rzetelnym przekazywaniu informacji, śledzeniu bieżących wydarzeń oraz prezentowaniu historii i tematów istotnych dla czytelników w przystępny i zrozumiały sposób.