Connect with us

Nauka

Narzędzia krzemienne znalezione w jaskini należą do najstarszych, jakie kiedykolwiek odkryto w Polsce

Published

on

Narzędzia krzemienne znalezione w jaskini należą do najstarszych, jakie kiedykolwiek odkryto w Polsce

Narzędzia krzemienne odkryte ponad 50 lat temu w Jaskini Tunel Wielki (Małopolska) mają pół miliona lat i należą do najstarszych obiektów wytworzonych przez człowieka na terenie dzisiejszej Polski.

Małgorzata Kot z Wydziału Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego prowadzi szeroko zakrojony projekt, którego celem jest analiza artefaktów i kości odkrytych przez archeologów kilkadziesiąt lat temu podczas wykopalisk w jaskiniach Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej. Jednym z nich jest Tunel Jaskiniowy Wielki, niedaleko Ojcowa.

Większość znalezisk została zapakowana i natychmiast po wykopaliskach trafiła do magazynu. W ostatnich latach badacze rozpoczęli dogłębną analizę.

Naukowcy od dawna uważali, że najstarsze ślady obecności człowieka w Jaskini Tunel Wielki miały ponad 40 000 lat. Te wstępne ustalenia okazały się błędne. Zespół ekspertów z Uniwersytetu Warszawskiego, PAN i Uniwersytetu Wrocławskiego – archeolodzy, paleontolodzy, paleobotanicy i geolodzy – ponownie zbadał artefakty i kości z poszczególnych warstw gleby w jaskini.

Kot powiedział PAP: „Wszystko zaczęło się od obserwacji specjalisty zajmującego się szczątkami małych ssaków, doktora Claudio Berto. Powiedział, że gatunki, które analizował, z pewnością miały ponad 40 000 lat, a mogły mieć nawet pół miliona lat”.

Wśród drobnych kości składających się głównie z zębów przodków dzisiejszych gryzoni znajdowały się także szczątki większych zwierząt. Badali je paleontolodzy z Instytutu Systematyki i Ewolucji Zwierząt PAN w Krakowie oraz Uniwersytetu Wrocławskiego.

Zidentyfikowali kości zwierząt, takich jak wilk Mosbach (Canis mosbachensis), lekcja (Likaon Licoonides), przodek niedźwiedzia jaskiniowego i dwóch gatunków kotów – lwa jaskiniowego i jaguara. Wszyscy żyli na terenach dzisiejszej Polski między 450 a 550 tysiącami lat temu.

Kości ssaków badali paleontolodzy z Uniwersytetu Warszawskiego, Polskiej Akademii Nauk w Krakowie i Uniwersytetu Wrocławskiego (Źródło: M. Kot)

W tej samej warstwie znajdowało się 40 wyrobów krzemieniowych, głównie odpady powstałe podczas produkcji narzędzi, ale także różne produkty końcowe, w tym drobne noże krzemienne.

Kot powiedział: „Ponieważ te przedmioty pochodzą z tej samej warstwy co kości, oznacza to, że ich wiek jest bardzo podobny. Założenie to potwierdziły wykopaliska przeprowadzone w jaskini w 2018 roku. Potwierdziły one układ warstw opisany przez badaczy pół wieku temu. Odkryliśmy także więcej odpadów produkcyjnych i kości zwierzęcych.”

Kości zwierzęce nie noszą śladów cięcia ani obróbki. Oznacza to, że nie pochodzą od zwierząt upolowanych przez człowieka. Według naukowców w tym okresie polowano na inne, mniej niebezpieczne gatunki, m.in. na jelenie, nosorożce i konie.

READ  Statek kosmiczny SpaceX przechodzi statyczną próbę ognia z trzema silnikami Raptor, wreszcie dostaje stożek nosa!

Przestarzałe warstwy gleby gromadziły się przez dziesiątki tysięcy lat. Drapieżniki zamieszkujące jaskinię, takie jak pantery, niedźwiedzie czy likaony, niekoniecznie musiały spotykać ludzi, którzy prawdopodobnie osiedlili się w jaskini jedynie tymczasowo.

Kot opowiada: „Do tej pory znaliśmy tylko dwa miejsca na terenie dzisiejszej Polski, gdzie odkryto równie starożytne wyroby krzemienne – w Trzebnicy i Rusku na Dolnym Śląsku. Nie ma starszych śladów obecności człowieka na naszych ziemiach.”

Takie odkrycia są również bardzo rzadkie w innych częściach Europy. Narzędzia zostały wykonane przez Homo heidelbergensis. Nie był przodkiem współczesnego człowieka, ale naszego innego krewnego – neandertalczyka, który pojawił się około 250 tysięcy lat temu. Narzędzia wykonane przez ten gatunek odnaleziono w Jaskini Małopolskiej.

Wykopaliska archeologiczne w jaskini Tunel Wielki zniszczenia w 2018 r.  (z Moniką Dzierlińską) 4. Otwór do jaskini Tunel Wielki (z Mironem Bogackim)
Badania archeologiczne w jaskini Tunel Wielki w 2018 r. (źródło: Monika Dzierlińska)

Odkrycie Małopolski jest wyjątkowe pod kilkoma względami. Po pierwsze, jak podkreśla badaczka, artefakty odkryto w jaskini. Jednak w tej części Europy, do tej pory były one znane jedynie w miejscach plenerowych.

Dr Not powiedział: „Byliśmy zaskoczeni, że pół miliona lat temu ludzie na tym obszarze przebywali w jaskiniach, ponieważ nie było to najlepsze miejsce na biwakowanie. Wilgotność i niska temperatura mogą temu przeszkodzić. Z drugiej strony jaskinia jest naturalnym schronieniem. To zamknięta przestrzeń, która daje poczucie bezpieczeństwa. Znaleźliśmy ślady, które mogą wskazywać, że przebywający tam ludzie używali ognia, co prawdopodobnie pomogło okiełznać te ciemne i wilgotne miejsca.”

Jej zdaniem znaleziska z Jaskini Tunel Wielki są rzadkim dowodem na obecność pierwszych ludzi, którzy wyruszyli na północ od Karpat. Dodała: „Jest całkiem mało prawdopodobne, aby udali się dalej na północ. Prawdopodobnie jesteśmy u północnej granicy ich przetrwania.

Choć warunki klimatyczne niewiele różniły się od dzisiejszych, stanowiły one wyzwanie dla ówczesnego człowieka.

Nie powiedziałem: „To dla nas niezwykle interesujący aspekt analizy. Możemy zbadać granice możliwości przetrwania Homo heidelbergensisi w ten sposób obserwuj, jak przystosował się do tych niesprzyjających warunków”.

Badacze mają nadzieję, że w przyszłości uda im się je znaleźć Homo heidelbergensis kości w Tunelu Jaskiniowym Wielkim. Byłyby to najstarsze szczątki ludzkie odkryte w Polsce. Najstarsze znane obecnie szczątki należą do neandertalczyka i mają co najmniej 50 000 lat.

READ  Estonia poprowadzi produkcję tlenu na Marsie w ścisłej współpracy z Europejską Agencją Kosmiczną
Otwór do jaskini Tunel Wielki (wraz z Mironem Bogackim)
Otwór wejściowy do tunelu Jaskini Wielkiej (Źródło: Miron Bogacki)

Kontynuacja nie brzmi: „Wybraliśmy kilka potencjalnych kości, ale analizy DNA przeprowadzone w Instytucie Maxa Plancka w Lipsku, w laboratorium noblisty profesora Svante Paabosa, wykazały, że materiał genetyczny nie przetrwał w kościach”.

Zabytki krzemienne z jaskini Tunel Wielki wykonany w proszku miliony lat temu przez homo heildelbergensis (autor M. Kot)
Artefakty krzemienne z jaskini Wielki Tunel, wykonane pół miliona lat temu przez Homo heildelbergensis (Źródło: M. Kot)

Badania w jaskini Tunel Wielki, będące częścią większego projektu, finansowane są ze środków Narodowego Centrum Nauki.

Artykuł o najstarszych sztucznych narzędziach w Polsce ukazał się w Raporty naukowe (https://doi.org/10.1038/s41598-022-20582-0).

Zabytki krzemienne z jaskini Tunel Wielki wykonany w proszku miliony lat temu przez homo heildelbergensis (autor M. Kot)
Artefakty krzemienne z jaskini Wielki Tunel, wykonane pół miliona lat temu przez Homo heildelbergensis (Źródło: M. Kot)

Oprócz dr Kota i dr Berto z Uniwersytetu Warszawskiego autorami są dr Maciej T. Krajcarz z Instytutu Geologii PAN, dr PAN, Natalia Gryczewska z Instytutu Geologii PAN, dr hab. Wydział Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego, dr Marcin Szymanek z Wydziału Geologii Uniwersytetu Warszawskiego, dr Wydziału Nauk Biologicznych Uniwersytetu Wrocławskiego, Grzegorz Lipecki i Krzysztof Wertz z Instytutu Systematyki i Ewolucji Zwierząt w Polskiej Akademii Nauk oraz profesor Teresa Madeyska z Instytutu Geologii PAN.

PAP – Nauka w Polsce, Szymon Zdziebłowski

sz/ agt/ kap/

tr. RL

Fundacja PAP umożliwia nieodpłatne przedrukowanie artykułów z portalu Nauka w Polsce pod warunkiem otrzymania raz w miesiącu wiadomości e-mail o korzystaniu z portalu i wskazaniu pochodzenia artykułu. Na stronach internetowych i portalach internetowych należy podawać adres: Źródło: www.scienceinpoland.pl, natomiast w czasopismach – adnotację: Źródło: Nauka w Polsce – www.scienceinpoland.pl. W przypadku serwisów społecznościowych prosimy o podanie jedynie tytułu i leadu przesyłki naszej agencji wraz z linkiem prowadzącym do tekstu artykułu na naszej stronie, a także na naszym profilu na Facebooku.

Continue Reading
Click to comment

Leave a Reply

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *