BRUKSELA – Gorzki polityczny i dyplomatyczny podział między Niemcami a Polską, kluczowymi członkami Unii Europejskiej i NATO, pogłębił się wraz z eskalacją wojny Rosji na Ukrainie, podważając spójność i solidarność obu organizacji.
Toksyczny charakter związku został ostatnio podkreślony przez a Niemiecka oferta do dostarczenia dwie baterie rzadkich i drogich pocisków przeciwlotniczych Patriot do Polski po pocisku ukraińskim zboczył z kursu i zabił dwóch Polaków w zeszłym miesiącu w małym miasteczku Przewodów.
Polska początkowo przyjęła ofertę Patriotów, ale później ją odrzuciła. Następnie nalegali, aby baterie zostały umieszczone na Ukrainie, co byłoby przeszkodą dla NATO, ponieważ systemy rakietowe byłyby obsługiwane przez personel NATO. Po znacznych obawach aliantów i publicznej krytyce, wydaje się, że Polacy ponownie zaakceptowali pociski.
„Cała ta historia jest jak prześwietlenie marnych stosunków polsko-niemieckich” – powiedział Michał Baranowski, regionalny dyrektor zarządzający German Marshall Fund w Warszawie. „Jest gorzej niż myślałem, a obserwowałem to od dłuższego czasu”.
Polska od dawna nie ufa Niemcom; Inwazja Hitlera w 1939 roku była początkiem II wojny światowej. Krytykował także niemiecką politykę Ostpolitik, zimnowojenne dążenie do zbliżenia z Moskwą i okupowanymi przez Związek Sowiecki krajami Europy Środkowo-Wschodniej.
Demokratyczna Polska zawsze krytycznie odnosiła się do zależności Niemiec od rosyjskiej energii i od nich obu Rurociągi Nord Stream które miały dostarczać tani rosyjski gaz bezpośrednio do Niemiec z pominięciem Polski i Ukrainy. Rosyjska inwazja na Ukrainę tylko zintensyfikowała pogląd w Polsce, że bliskie stosunki Niemiec z Rosją i prezydentem Vladimirem V. Putinem były nie tylko naiwne, ale samolubne i prawdopodobnie po prostu zawieszone, a nie trwale odcięte.
Obie strony popełniły błędy w obecnym sporze – powiedziała Jana Puglierin, berlińska dyrektor Europejskiej Rady ds. Stosunków Międzynarodowych. „Relacje pogarszają się od lat, ale teraz osiągnęły swój szczyt i powodują prawdziwe szkody” – powiedziała. „Pojawia się przepaść między Europą wschodnią i zachodnią, starą i nową Europą, a to jest korzystne tylko dla Władimira Putina”.
Niemcy uznały, że ten gest pomocy wojskowej byłby „ofertą zbyt dobrą, by ją odrzucić” i pomógłby przekonać Polaków, że Niemcy są wiarygodnym sojusznikiem – powiedział wysoki rangą niemiecki dyplomata, który zgodnie z praktyką dyplomatyczną mówił tylko anonimowo. W końcu, powiedział, Polacy sami próbują kupić Patriotów, system przeciwrakietowy ziemia-powietrze, „więc chcieliśmy, aby karykatura Niemiec tego rządu była bardziej pusta”.
Ale po tym, jak polski minister obrony i prezydent szybko przyjęli ofertę, Jarosław Kaczyński, 73-letni potężny przywódca rządzącej w Polsce partii Prawo i Sprawiedliwość, odrzucony zaledwie dwa dni później.
Nie tylko nalegał, aby Patrioci pojechali na Ukrainę, ale zasugerował, że Niemcy, które regularnie atakuje za opowiedzenie się po stronie Rosji nad Polską i których żołnierze prawdopodobnie operują Patriotami, nie odważą się stawić czoła Rosji. – Dotychczasowa postawa Niemiec nie daje podstaw, by sądzić, że zdecydują się na ostrzał rosyjskich rakiet – powiedział Kaczyński.
Kaczyński nie pełni formalnej roli w polskim rządzie, ale minister obrony Mariusz Błaszczak był na linii w ciągu kilku godzin. Prezydent Polski Andrzej Duda z tej samej partii, który jest jednocześnie Naczelnym Wodzem Polski, był zawstydzony boleśnie oczywistym pokazem swojej bezsilności.
Sojusznicy NATO byli po cichu wściekli, właśnie dlatego, że Patrioty będą obsługiwane przez żołnierzy niemieckich, a blok obronny dał jasno do zrozumienia, że nie wyśle wojsk na Ukrainę i nie zaryzykuje wojny NATO-Rosja. Niemcy powiedziały, że jakakolwiek decyzja o wysłaniu Patriotów na Ukrainę musiałaby być decyzją NATO, a nie dwustronną.
„Kaczyński wiedział o tym i był totalnie cyniczny” – powiedział Piotr Buras, warszawski dyrektor Europejskiej Rady ds. Stosunków Międzynarodowych. „Wszyscy wiedzieli, że Niemcy nie chcą i nie mogą wysłać Patriotów na Ukrainę. I oczywiście nie ma też polskich żołnierzy na Ukrainie”.
Jedynym wyjaśnieniem reakcji Kaczyńskiego jest sytuacja polityczna, powiedział Baranowski z German Marshall Fund, ponieważ w Polsce trwa kampania wyborcza, a poparcie dla partii słabnie. W związku z wyborami zaplanowanymi na jesień przyszłego roku, Prawo i Sprawiedliwość wzmacnia swoje zaplecze, a „krytyka Niemiec jest stałą linią partyjną” – powiedział.
Niektórzy analitycy dostrzegli też motyw polityczny po stronie niemieckiej. Oferta Berlina, złożona wkrótce po śmierci Polaków, była „wyraźnie niemiecką próbą odniesienia zwycięstwa w gorzkiej i toksycznej polsko-niemieckiej wojnie dyplomatycznej” – powiedział Wojciech Przybylski, redaktor naczelny Visegrad Insight i prezydent Warszawy. Fundacja Res Publica, instytucja badawcza. „I to też podważa strategię wyborczą Kaczyńskiego”.
Mimo to „dla czołowego polskiego polityka i szefa koalicji rządzącej stwierdzenie, że nie ufa Niemcom jako sojusznikowi, było szokujące” – powiedział Baranowski. „Niewłaściwe potraktowanie może podważyć jedność sojuszu, a także obu krajów – nigdy nie widziałem instrumentów bezpieczeństwa w ten sposób, w tej toksycznej mieszance”.
Ale Niemcy zdecydowały się pozostawić ofertę otwartą, powiedział niemiecki dyplomata, a sondaże pokazały, że duży odsetek Polaków uważa, że posiadanie niemieckich patriotów w Polsce to dobry pomysł.
We wtorek wieczorem polski rząd ponownie zmienił swoje stanowisko. Pan. Błaszczak, minister obrony, ogłoszony że po dalszych rozmowach z Berlinem „z rozczarowaniem” przyjął, że rakiety nie trafią na Ukrainę, dodając: „Rozpoczynamy prace nad przygotowaniami do rozmieszczenia wyrzutni w Polsce i włączenia ich w nasz system dowodzenia”.
Ale gorycz będzie się utrzymywać i niewielu spodziewa się, że Kaczyński i jego partia przestaną kwestionować szczerość Niemców. Na przykład tylko w październiku Warszawa nagle zażądała od Niemiec zapłaty reparacji wojennych za II wojnę światową, szacowanych na 1,3 biliona dolarów strat wojennych, problem, który według Berlina został rozwiązany w 1990 roku.
Ale krytyka niemieckiego wahania co do pomocy Ukrainie i początkowej gotowości Francji do forsowania rozmów pokojowych kosztem Ukrainy nie ogranicza się do Polski, ale jest również powszechna w środkowej, wschodniej i północnej Europie, choć mniej napięta.
„Dużo mówi się o jedności i współpracy Zachodu i UE na Ukrainie, ale jednocześnie ta wojna wywołała w Polsce i krajach bałtyckich znaczącą falę krytyki Europy Zachodniej” – powiedział Buras z Rady. Europejskich Stosunków Zagranicznych. „Pogłębiło to sceptycyzm i krytykę, zwłaszcza ze strony Niemiec i Francji, i podsyciło poczucie moralnej wyższości wobec nich, że my jesteśmy po właściwej stronie, a oni po złej stronie” – powiedział. „I pogłębiło to nieufność do współpracy z nimi w zakresie bezpieczeństwa, że nie możemy ufać im, ale tylko Stanom Zjednoczonym i Wielkiej Brytanii”
W polskiej debacie mieszają się dwie rzeczy – powiedział. Po pierwsze, mamy do czynienia z „bezlitosną instrumentalizacją polityczną Niemiec przez Prawo i Sprawiedliwość – to zdumiewające, jak przedstawiają Niemcy jako wroga, a Berlin równie niebezpieczny dla Polski jak Moskwa, którą Berlin chce wygrać z Rosją i tak naprawdę wcale nie pomaga Ukrainie. ” ”.
Ale oprócz prymitywnej propagandy, powiedział Buras, w Polsce nie udało się rozpoznać, że po inwazji w Berlinie panuje przekonanie, że wojna wróciła do Europy, że Niemcy muszą się uzbroić i stały się zbyt zależne od Rosji. Chińska energia i handel.
Puglierin powiedział, że Polska może nie być jedynym krajem, który krytykuje Niemcy za Ukrainę, ale na innym poziomie „to polska warstwa polityczna, toksyczna i paskudna”. Prawo i Sprawiedliwość „przeskakuje to niemieckie wahanie i wykorzystuje je do wewnętrznych celów politycznych, i myślę, że będzie tylko gorzej przed wyborami, właśnie w momencie, gdy jedność jest pożyteczna”.
Jest jasny punkt współpracy. Na początku tego miesiąca oba kraje podpisał umowę pracując nad zabezpieczeniem przyszłości gigantycznej rafinerii Schwedt, niemieckiego zakładu przetwarzającego rosyjską ropę, obecnie objętego sankcjami.
Sophia Besch, niemiecka analityk z Carnegie Endowment, podkreślała, że Niemcy zmieniły się od czasu rosyjskiej inwazji. Wskazała na gwałtowną zmianę polityki w kierunku silniejszej odporności militarnej i gospodarczej, „Zeitenwende”, czyli historyczny punkt zwrotny, zapowiedziany przez kanclerza Olafa Scholza. „Scholz jest dużo bardziej zaangażowany w słuchanie krajów Europy Środkowej” – powiedziała. „Wierzę, że nasz romans z Rosją dobiegł końca”.
Joanna Bator jest autorką publikującą na portalu humanmag.pl, gdzie zajmuje się tematami z zakresu aktualności, polityki, biznesu, technologii, sportu, rozrywki i stylu życia. Koncentruje się na jasnym i rzetelnym przekazywaniu informacji, śledzeniu bieżących wydarzeń oraz prezentowaniu historii i tematów istotnych dla czytelników w przystępny i zrozumiały sposób.