W miarę jak kryzys Covid słabnie, a gospodarcze konsekwencje roku przedłużających się blokad są ogromne, rządy UE finalizują swoje krajowe plany naprawy i odporności powiązane z funduszem naprawczym Next Generation lub Covid-19 o wartości 750 miliardów euro.
Fundusz został ostatecznie uzgodniony przez państwa członkowskie wraz z budżetem UE w wysokości 1,1 miliarda euro na następne siedem lat.
Fundusz Next Generation lub Covid to historyczny krok dla UE, ponieważ umożliwia Komisji Europejskiej pożyczanie pieniędzy na rynkach kapitałowych i ich dystrybucję w formie dotacji i pożyczek uprzywilejowanych.
Przepisy przewidują, że 37% pieniędzy należy przeznaczyć na projekty dotyczące walki ze zmianami klimatycznymi, a co najmniej 20% na cyfryzację gospodarki.
Fundusz zapewnia Komisji obszerny przegląd krajowych planów wydatków. Rola Komisji obejmuje podpisywanie planów państw członkowskich i przydzielanie środków. Pierwsze spready spodziewane są do końca lata.
Kryteria określające, które państwa członkowskie otrzymają fundusz, są złożone. Obejmuje to oceny dochodu na mieszkańca w 2019 r. W porównaniu ze średnią UE, przy czym biedniejsze kraje otrzymują więcej.
Najbardziej skorzystają na nim państwa południowej, środkowej i wschodniej UE: Irlandia jako bogatsze państwo członkowskie otrzyma jedynie 900 mln euro, a Polska 58 mld euro.
Jednym z poważnych problemów związanych z tymi wydatkami będzie to, jak ściśle Komisja wiąże finansowanie poszczególnych państw członkowskich ze stosowaniem praworządności na ich terytorium.
Jesienią ubiegłego roku Węgry i Polska zagroziły zablokowaniem zatwierdzenia zarówno budżetu UE, jak i funduszu Covid z powodu klauzuli, która wyraźnie uzależniłaby dostęp do funduszy od przestrzegania praworządności.
Chaotyczny kompromis, w ramach którego wypracowała prezydencja niemiecka, zapobiegł załamaniu negocjacji, ale doprowadził do znacznego osłabienia siły proponowanej warunkowości UE. Istnieje tutaj znaczny potencjał niewłaściwego wykorzystania funduszy UE. Węgry wyraźnie wycofały się z demokracji europejskiej od 2010 roku pod przywództwem Viktora Orbana.
Co równie niepokojące, Węgry i Polska próbowały sprzeciwić się ostatnim orzeczeniom Trybunału Sprawiedliwości UE, ETS, najważniejszego organu sądowego w UE.
Podczas gdy Komisja Europejska podkreśla, że „łamanie praworządności nie może być tolerowane”, krytycy zarzucają Komisji, że wielokrotnie nie wypełnia ona swojej zapisanej w umowie roli „strażnika traktatów UE”.
Czy Fundusz Nowej Generacji będzie chroniony przed takimi nadużyciami? Rozporządzenie przyjęte w grudniu, wiążące przydział środków budżetowych z rządami prawa, jest uważane za nieodpowiednie, ponieważ zostało bardzo wąsko zdefiniowane.
Ponadto Węgry i Polska podjęły kroki prawne przed ETS w celu zniesienia mechanizmu warunkowości. UE dokonała znaczącego kroku w integracji gospodarczej, osiągając w zeszłym roku porozumienie w sprawie funduszu nowej generacji. Obecnie sprawdzianem jest, czy odwaga gospodarcza UE idzie w parze ze zdecydowanym przywiązaniem do praworządności.
- John O’Brennan zajmuje stanowisko Jean Monnet w Katedrze Integracji Europejskiej na Uniwersytecie Maynooth oraz jest dyrektorem Maynooth Centre for European and Eurasian Studies
Joanna Bator jest autorką publikującą na portalu humanmag.pl, gdzie zajmuje się tematami z zakresu aktualności, polityki, biznesu, technologii, sportu, rozrywki i stylu życia. Koncentruje się na jasnym i rzetelnym przekazywaniu informacji, śledzeniu bieżących wydarzeń oraz prezentowaniu historii i tematów istotnych dla czytelników w przystępny i zrozumiały sposób.