Dostarczamy HUMANistycznych inspiracji - ZNAJDŹ NAS NA FACEBOOKU! Albo od razu polub
Demokracja nie liczy lat

Demokracja nie liczy lat

Humanmag

Osoby starsze, jak pokazują badania socjologiczne i dane statystyczne, stosunkowo rzadko uczestniczą w życiu publicznym i angażują się w budowanie społeczeństwa obywatelskiego. Sytuacja powoli się zmienia, głównie za sprawą rad seniorów powstających w Polsce od 2013 roku.

Redakcja Humanmag.pl
12 lipca 2017

  • Skomentuj

Wiek jest istotnym czynnikiem wpływającym na zaangażowanie w procesy decyzyjne na poziomie krajowym i lokalnym. Grupami, w których aktywność ta jest wyraźnie niższa, są osoby do 24 roku życia oraz powyżej 65. roku życia. Warto przeanalizować, co jest przyczyną takiej sytuacji.

Aktywny udział w wyborach
Jednym ze wskaźników, na podstawie którego możemy analizować aktywność obywatelską jest udział w wyborach. Z Polskiego Generalnego Studium Wyborczego wynika, że najchętniej głosują osoby z grupy wieku 46-65 lat, mniej chętnie osoby nieco młodsze (36-45 lat) i starsze (66 lat i więcej), zaś najmniejszy poziom partycypacji wyborczej występuje wśród najmłodszych wyborców. Na tle innych grup wieku, poziom aktywności wyborczej ludzi powyżej 60. roku życia uznać można zatem za dość wysoki.

Tym bardziej, że w tej grupie relatywnie częściej występują sytuacje wywołujące absencję wyborczą, takie jak przewlekła choroba czy niepełnosprawność. Można postawić pytanie, czy w związku z tym wysoki poziom partycypacji wyborczej osób starszych skutkuje wysokim poziomem reprezentacji starszego pokolenia w organach przedstawicielskich? Niestety nie. Analiza składu Sejmu, Senatu i organów kolegialnych samorządu terytorialnego wszystkich szczebli wskazuje na niewielki udział we władzy osób po 60. roku życia. Na przykład, wśród posłów obecnej VIII kadencji Sejmu RP jedynie 97 posłów ma powyżej 60 lat, a najstarszym przedstawicielem Sejmu jest 79-letni Andrzej Smirnow.

Na poziomie lokalnym
Seniorzy rzadziej niż inne grupy wiekowe szukają informacji o działaniach samorządów lokalnych, zgłaszają władzom lokalnym opinie i biorą udział w konsultacjach. Blisko 73% seniorów deklaruje brak wpływu na to, co dzieje się w ich gminie (Diagnoza stanu partycypacji publicznej w Polsce, Instytut Spraw Publicznych). Z badań socjologicznych, prowadzonych przez dr. hab. Barbarę Szatur-Jaworską z Uniwersytetu Warszawskiego wynika, że stałym zjawiskiem jest najmniejsza – na tle innych grup wieku – aktywność społeczna osób po 65 roku życia.

Potwierdzają to również badania Polskiego Towarzystwa Gerontologicznego, które mówią o niskim poziomie zaangażowania seniorów w życie społeczności lokalnych – tyko 8% badanych włącza się w działania społeczne. Dlaczego tak się dzieje?
Wśród osób starszych dominują postawy rezygnacji i poczucia odrzucenia. Często są one związane ze stereotypowym postrzeganiem staruszka w Polsce – jako osoby schorowanej i narzekającej. Sami seniorzy, w badaniach dla CBOS mówią, że nie angażują się w życie społecznie, ponieważ nie są zainteresowani sprawami najbliższego otoczenia (co trzeci) oraz z powodu braku sił (co czwarty). Wydaje się zatem, że w obszarze kontaktów sąsiedzkich i ze środowiskiem lokalnym ludzie starzy wyraźnie znajdują się na ich marginesie, bardzo często na skutek automarginalizacji.

Trafność takiej hipotezy potwierdzają również wyniki badań, które wskazują na dodatnią zależność pomiędzy przekonaniem, iż współpraca z innymi ludźmi to na ogół marnowanie czasu a takimi cechami społeczno-demograficznymi, jak: starszy wiek, niski poziom wykształcenia, bierność zawodowa. Z badań tych wynika też, że osoby w wieku 65 lat i więcej wykazywały najmniejszą gotowość do współdziałania z innymi w każdej ze wskazanych dziedzin: pożyczenie wartościowej rzeczy, praca społeczna, działalność gospodarcza, działalność polityczna. Wśród najstarszych respondentów najwyższy był też odsetek (53%) osób, które nie wykazywały żadnej gotowości do współpracy z ludźmi spoza rodziny.

Jednocześnie aż ¾ osób w wieku 65 lat lub/i? więcej uważa, że w polskim społeczeństwie trzeba umacniać solidarność międzyludzką, że potrzebne są zmiany postaw, aby ludzie byli bardziej wrażliwi i gotowi przyjść innym z pomocą. Mogłoby to wskazywać, iż wśród ludzi starych większe były oczekiwania dotyczące korzystania z pomocy niż gotowość do jej świadczenia. Co druga osoba w starszym wieku deklaruje jednocześnie doświadczenie w pracy na rzecz środowiska lokalnego lub osób potrzebujących. Szansą na kreatywne wykorzystanie tych doświadczeń i jednocześnie zaangażowanie osób starszych w budowanie społeczeństwa obywatelskiego na poziomie lokalnym są powstające przy gminach rady seniorów.

Współpraca międzypokoleniowa może przebiegać na różnych płaszczyznach – zarówno przy okazji dyskusji o budżecie gminy, jak i przy organizowaniu przestrzeni publicznej, która powinna uwzględniać potrzeby różnych pokoleń. Dialog ten może być łatwiejszy dzięki wspólnemu planowaniu działań i uzupełnianiu się aktywności rady seniorów i młodzieżowej rady gminy.
Czy rzeczywiście uda się skierować aktywność osób starszych na tory zaangażowania obywatelskiego i zdobywania kompetencji obywatelskich, pokaże charakter aktywności osób starszych w radach seniorów w kolejnych latach.

Katarzyna Masłowska
Fot. Alicja Szulc / Źródło: Towarzystwo Inicjatyw Twórczych „ę”

REKOMENDOWANE DLA CIEBIE

Używamy ciasteczek, by ułatwić korzystanie z naszego serwisu. Klikając jakikolwiek odnośnik na tej stronie wyrażasz zgodę na ustawienie plików cookie.Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej, zobacz naszą Politykę Cookies.

Tak, zgadzam się